Reisadvies voor Indonesië: wat je moet weten voor je vertrekt

Een visum voor Indonesië is voor de meeste reizigers verplicht, maar gelukkig is het proces tegenwoordig vrij eenvoudig. Als Nederlandse of Belgische toerist kun je gebruikmaken van een visa on arrival (VOA) voor een verblijf van maximaal 30 dagen. Deze regel je bij aankomst op een van de internationale luchthavens of havens. Je hebt een paspoort nodig dat nog minimaal 6 maanden geldig is en een retour- of doorreisvlucht. Houd er rekening mee dat je het verblijf eenmalig kunt verlengen met nog eens 30 dagen, regel dat op tijd via een lokaal immigratiekantoor of via je accommodatie.

Steeds populairder is het elektronisch visum, oftewel het e-visum. Via de officiële website van de Indonesische immigratiedienst (imigrasi.go.id) kun je voor vertrek online een e-VOA aanvragen. Je vult een formulier in, uploadt een pasfoto en kopie van je paspoort, en betaalt de visumkosten van ongeveer 500.000 Indonesische roepia (ongeveer 30 euro). Na goedkeuring ontvang je een digitale goedkeuring die je bij aankomst toont. Dit scheelt wachttijd en is handig voor als je meerdere keren het land binnenkomt, want er is ook een multiple-entry visum voor 60 dagen verkrijgbaar.

Let op: voor Bali geldt sinds 2024 een toeristentaks van 150.000 roepia (ongeveer 9 euro). Deze betaal je per persoon, eenmalig, bij aankomst of online voor vertrek via de LoveBali-website. Bewaar je betalingsbewijs goed, want dit kan gecontroleerd worden. Plan je bezoek tijdens hoogseizoen, zoals in juli en augustus, regel je e-visum dan minstens twee weken van tevoren om verrassingen te voorkomen.

Een goede gezondheidsvoorbereiding is essentieel voor een zorgeloze reis door Indonesië. De basisvaccinaties zoals DTP (difterie, tetanus, polio) en hepatitis A worden voor ieder reiziger aangeraden. Hepatitis A komt veel voor via verontreinigd voedsel of water. Ook hepatitis B, dat via bloed of seksueel contact wordt overgedragen, is een verstandige prik als je van plan bent lang te blijven of risicovolle activiteiten onderneemt. Voor buiktyfus geldt een vaccinatieadvies, zeker als je buiten de gebaande paden eet bij lokale warungs of streetfood kraampjes.

Afhankelijk van je reisroute kan malaria een risico zijn. In de meeste toeristische gebieden op Java en Bali is malaria zeldzaam, maar reis je naar afgelegen delen van Sumatra, Kalimantan, Sulawesi, Papua of de Molukken, dan is malariaprofylaxe aan te raden. Bespreek dit met een reizigersadviseur van de GGD of een vaccinatiebureau. Belangrijker nog: muggen vermijden. Dengue (knokkelkoorts) komt overal voor en verspreidt zich via de dagactieve tijgermug. Draag bedekkende kleding en smeer je in met DEET 30-50%, ook overdag. Een klamboe en muskietennet zijn geen overbodige luxe in landelijke accommodaties.

Drink uitsluitend water uit flessen en let op met ijsblokjes, in de meeste restaurants en bars is het ijs gefilterd, maar bij twijfel kun je beter 'sans es' zeggen. Raakt je maag toch van streek, neem dan ORS en loperamide mee in je reisapotheek, samen met paracetamol, jodium, pleisters en je eigen medicijnen in originele verpakking. Medische zorg is in de grote steden goed, maar in afgelegen gebieden schaars. Zorg daarom voor een uitgebreide reisverzekering met dekking voor repatriëring en medische kosten.

De Indonesische roepia (IDR) is de officiële munteenheid. De koers schommelt, maar voor het gemak kun je rekenen op ongeveer 17.000, 18.000 roepia per euro. In toeristische gebieden wordt vaak ook in euro's of dollars gerekend, maar wissel je geld altijd bij officiële wisselkantoren of banken. Vermijd straatwisselaars, want daar loop je kans op trucs met aftelgeld of ongunstige koersen.

Pinautomaten (ATM) vind je overal op Bali, Java en in grotere plaatsen. Bank ABN AMRO en ING Nederlanders betalen soms extra opnamekosten, dus check voor vertrek de tarieven bij je bank. Neem niet uitsluitend op je pinpas, want niet overal is een ATM in de buurt. Houd altijd contant geld achter de hand, zeker op afgelegen eilanden. Betalen met creditcard (Visa, Mastercard) kan in de meeste hotels, restaurants en duikscholen, vaak met een toeslag van 2-5%. Voor betalingen in kleine warungs, markten en bij lokale vervoerders heb je gewoon cash nodig.

Fooi geven is geen verplichting, maar wordt wel gewaardeerd. In restaurants reken je vaak al servicekosten van 5-10%, maar een kleine extra fooi (tot 10%) voor goede bediening is een mooi gebaar. Dragers bij luchthavens, chauffeurs en kamerpersoneel geef je een paar duizend roepia. Bij het afdingen op markten is een lachende blik en wat Indonesisch ('mahal, bisa kurang?', duur, kan het minder?) de sleutel tot een mooie deal.

Indonesië is overwegend islamitisch, met uitzondering van Bali waar het hindoeïsme centraal staat. Respect tonen voor de lokale gewoonten opent deuren en zorgt voor warm contact. Kleed je bescheiden, vooral bij het bezoeken van tempels, dorpen en overheidsgebouwen. In tempels op Bali wordt van zowel mannen als vrouwen verwacht dat je een sarong en sjerp draagt; vaak kun je die huren of lenen bij de ingang. Ook op straat, buiten de strandclubs, is te blote kleding niet overal gepast. Een omslagdoek in je tas is geen overbodige luxe.

Je rechterhand gebruiken is een belangrijke gewoonte: etenswaren aannemen, betalen en iets aanwijzen doe je altijd met rechts of met beide handen. De linkerhand wordt als onrein beschouwd. Raak nooit iemands hoofd aan en wijs niet met je vinger; gebruik liever je duim of knik met je kin. De hele dag door zul je de lokale bevolking horen zeggen: 'Sudah makan?', 'Heb je al gegeten?'. Het is een vriendelijke begroeting waarop je gerust 'belum' (nog niet) of 'sudah' (al) mag antwoorden.

Fotografeer niet zomaar mensen zonder toestemming, en wees extra terughoudend bij religieuze plechtigheden. In veel delen van het land is alcoholgebruik in het openbaar niet gebruikelijk; op Bali is dat losser, maar gedraag je altijd respectvol. Vrijdag is de heilige dag en in streng islamitische regio's kan het leven dan wat stiller zijn. Door je aan deze kleine ongeschreven regels te houden, zul je merken dat de gastvrijheid en vriendelijkheid van de Indonesiërs groot is.

Indonesië kent een tropisch regenwoudklimaat met twee seizoenen: het droge en het natte seizoen. Grofweg loopt het droge seizoen van april tot oktober, met de beste reisperiode in juni, juli en augustus. In deze maanden is de lucht helder, de zee kalm en de kans op regen klein. Het natte seizoen, van november tot maart, brengt zware tropische buien met zich mee die vaak kort maar heftig zijn. Vooral in januari en februari kunnen overstromingen en aardverschuivingen voorkomen, niet alleen op Bali maar ook op Java, Lombok en de Molukken. Reisorganisaties passen soms hun programma’s aan en het is verstandig om weersverwachtingen nauwlettend te volgen.

Zoals de recente berichten over overstromingen op Bali tonen, kan het water snel stijgen. Mijd in deze periode routes door bergachtig gebied en check vooraf of je accommodatie niet in een overstromingsgevoelige zone ligt. Blijf op de hoogte via lokale waarschuwingen en sociale media van officiële instanties.

Daarnaast ligt Indonesië op de Pacifische ring van vuur, waardoor aardbevingen en vulkaanuitbarstingen geen uitzondering zijn. Kleine bevingen komen geregeld voor en worden zelden gevoeld, maar grotere schokken kunnen tsunamialarm veroorzaken. Op veel stranden staan evacuatieborden en sirenes. Zie je een snelle terugtrekking van de zee, ren dan direct naar hoger gelegen gebied. Vulkanen zoals de Agung op Bali en de Merapi op Java zijn actief; bekijk voor vertrek de actuele status bij het Indonesische agentschap voor meteorologie (BMKG). Een goede reisverzekering en je laten registreren bij de Nederlandse ambassade maakt een wereld van verschil in noodsituaties.

Een van de grootste risico’s in Indonesië is het verkeer. Jaarlijks vallen er vele doden en gewonden door verkeersongevallen, vaak door slechte weginfrastructuur, slecht onderhouden voertuigen en het ontbreken van verkeersregels. Scooters zijn bij toeristen populair, maar zonder helm rijden of onder invloed stappen wordt streng bestraft en is levensgevaarlijk. Huur je een scooter, check dan goed of deze verzekerd is en of jouw reisverzekering schade en aansprakelijkheid dekt bij een ongeluk. Altijd een helm dragen, overdag je lichten aan en houd je snelheid laag.

Gelukkig hoef je niet zelf het verkeer in te duiken. Betrouwbare, goedkope taxi’s en ride-hailing apps zoals Grab en Gojek maken vervoer een fluitje van een cent. Via de app boek je een auto of motorscooter en weet je vooraf de prijs. Zeker in Jakarta, waar files berucht zijn, is een lokale chauffeur je beste vriend. Voor langere afstanden zijn er comfortabele touringbussen, de trein op Java (die de moeite waard is voor het uitzicht) en frequentie binnenlandse vluchten van bijvoorbeeld Lion Air, Batik Air, Garuda en Citilink. Boek je tickets op tijd, vooral rond nationale feestdagen als Lebaran, wanneer miljoenen Indonesiërs op reis gaan.

Naast de grote lijnen zijn er een hoop kleinigheidjes die je reis een stuk soepeler maken. Allereerst de stroom: in Indonesië worden dezelfde stopcontacten (type C en F) en spanning (230V) gebruikt als in Nederland en België, dus verloopstekkers heb je niet nodig. Internet en connectiviteit zijn uitstekend in stedelijke gebieden. Koop bij aankomst op de luchthaven een lokale simkaart, zoals Telkomsel of XL. Deze zijn goedkoop, hebben een uitstekend 4G-netwerk en kun je overal opladen met beltegoed. Wil je direct online zijn, overweeg dan een e-sim (bijvoorbeeld via Airalo) die je al voor vertrek activeert.

Qua tijdsverschillen: Indonesië is uitgestrekt en kent drie tijdzones. Java, Sumatra en West-Kalimantan liggen 6 uur voor op Nederland (tijdens onze wintertijd), Bali en Lombok 7 uur, en Papua maar liefst 8 uur. Plan je vlucht zo dat je niet compleet uitgeput aankomt en reken op een dag om te wennen.

En tot slot: taal. Met Engels kom je op Bali en in toeristencentra ver, maar daarbuiten zijn een paar woorden Bahasa Indonesia goud waard. ‘Selamat pagi’ (goedemorgen), ‘terima kasih’ (dank je), ‘sama-sama’ (graag gedaan) en ‘berapa harganya’ (hoeveel kost het?) openen overal een glimlach. Download een offline vertaler of woordenlijst voor de momenten dat je even geen netwerk hebt.